LC hay T/T? Phương thức thanh toán quốc tế nhìn từ dữ liệu ICC, ADB, FBI

Chọn sai phương thức thanh toán quốc tế không chỉ gây tranh chấp. Nó có thể khiến cả một lô hàng xuất khẩu mất trắng. Bài viết này không dừng ở việc giải thích khái niệm LC và T/T. Mà còn đối chiếu với dữ liệu thực tế. Nhằm giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định thanh toán dựa trên rủi ro thực tế!

Phương thức thanh toán quốc tế trong xuất khẩu là gì?

Phương thức thanh toán quốc tế là cách hai bên mua – bán ở hai quốc gia khác nhau thống nhất việc chuyển tiền cho một lô hàng. Kèm theo đó là mức độ đảm bảo rằng: người bán sẽ nhận được tiền. Và người mua sẽ nhận được đúng hàng như thỏa thuận. Có bốn nhóm phương thức chính, xếp theo mức độ an toàn cho người bán giảm dần:

• Trả trước toàn bộ (cash in advance): an toàn nhất cho người bán, rủi ro cao nhất cho người mua.
• LC (Letter of Credit / thư tín dụng): ngân hàng đứng ra bảo lãnh thanh toán.
• Nhờ thu kèm chứng từ (Documentary Collection – D/C): ngân hàng chuyển chứng từ nhưng không bảo lãnh thanh toán.
• T/T (Telegraphic Transfer) / open accoun: chuyển khoản trực tiếp, không có bên thứ ba đảm bảo.

Trong xuất khẩu B2B qua các nền tảng như Alibaba.com, hai phương thức được dùng phổ biến nhất là T/T và LC — đây cũng là trọng tâm của bài viết.

Bức tranh toàn cầu về phương thức thanh toán quốc tế

Tỷ trọng các phương thức thanh toán trong thương mại toàn cầu

Một nghiên cứu dựa trên dữ liệu điện SWIFT (công bố trên CEPR/VoxEU, nhóm tác giả từng làm việc với Cục Dự trữ Liên bang New York) ước tính LC bảo lãnh khoảng 12,5% giá trị thương mại hàng hóa toàn cầu. Trong khi nhờ thu kèm chứng từ chỉ chiếm khoảng 1,7%. Phần còn lại chủ yếu là thanh toán ngoài hệ thống ngân hàng bảo lãnh. Tức các hình thức T/T và trả chậm theo hợp đồng (open account).

Đây là số liệu tham chiếu kinh điển trong ngành. Dù dữ liệu gốc thu thập từ hơn một thập kỷ trước. Xu hướng chung từ đó đến nay là tỷ trọng thanh toán qua LC tiếp tục giảm ở phần lớn thị trường có mức độ tin cậy thể chế cao. Trong khi tăng lên ở các thị trường rủi ro cao hơn.

LC vẫn là phương thức thanh toán an toàn

Về mức độ an toàn, báo cáo ICC Trade Register 2024 – dữ liệu tổng hợp từ hơn 20 ngân hàng thương mại lớn trên thế giới, bao phủ hơn 52 triệu giao dịch với tổng giá trị hơn 25,7 nghìn tỷ USD – cho thấy tỷ lệ vỡ nợ (default rate) trên các công cụ tài trợ thương mại nói chung ở mức thấp. Và đặc biệt thấp đối với LC xuất khẩu so với các sản phẩm tài trợ thương mại khác. Báo cáo cũng ghi nhận rằng khi có vỡ nợ xảy ra, phần lớn xuất phát từ các yếu tố kinh tế vĩ mô hoặc địa chính trị cụ thể. Chứ không phải rủi ro mang tính hệ thống của công cụ LC.

Xu hướng sử dụng LC quay trở lại

Sau nhiều năm sụt giảm, LC đang có dấu hiệu quay trở lại. Theo Global Trade Review (tháng 5/2026), các ngân hàng lớn như HSBC và Citi ghi nhận nhu cầu LC tăng trở lại trong bối cảnh chuỗi cung ứng phân mảnh và căng thẳng địa chính trị gia tăng. Đặc biệt ở các ngành có chuỗi cung ứng phức tạp như bán dẫn, hạ tầng AI và nguyên vật liệu chiến lược. Cũng như trong thương mại Nam – Nam, nơi mức độ tin cậy thể chế giữa các đối tác mới còn thấp. Khung quy tắc UCP 600 do ICC ban hành tiếp tục là nền tảng pháp lý thống nhất. Giúp LC vận hành ổn định qua các thị trường.

T/T – phương thức thanh toán quốc tế phổ biến nhất với doanh nghiệp vừa và nhỏ

Vì sao SMEs ưa chuộng phương thức thanh toán T/T

T/T là hình thức chuyển khoản ngân hàng trực tiếp. Và thường chia làm hai đợt: đặt cọc trước sản xuất (phổ biến 20–30%) và thanh toán phần còn lại trước khi giao hàng hoặc khi nhận bộ chứng từ vận chuyển. Đây là phương thức được ưa chuộng nhất trong các đơn hàng vừa và nhỏ trên Alibaba.com. Nguyên nhân vì nhanh, chi phí ngân hàng thấp. Đồng thời không đòi hỏi thủ tục chứng từ phức tạp như LC.

Vì sao nhiều SMEs không thể sử dụng L/C

Lý do sâu xa khiến T/T phổ biến với SMEs nằm ở chính rào cản tiếp cận LC. Theo khảo sát Trade Finance Gaps, Growth and Jobs Survey 2023 của ADB, khoảng cách tài trợ thương mại toàn cầu – tức phần nhu cầu tài trợ bị ngân hàng từ chối – đã tăng lên mức 2,5 nghìn tỷ USD trong năm 2022,. So với 1,7 nghìn tỷ USD hai năm trước đó.

SME là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nhất. Một khảo sát cập nhật của ADB trình bày tại GTR Asia (9/2025) cho thấy tỷ lệ hồ sơ tài trợ thương mại của SME bị ngân hàng từ chối vẫn ở mức 41%. Dù đã cải thiện so với 45% của kỳ khảo sát trước. Nói cách khác, gần một nửa số SME muốn dùng LC hoặc các công cụ tài trợ có bảo lãnh ngân hàng sẽ bị từ chối. Từ đó khiến T/T trở thành lựa chọn khả thi gần như duy nhất.

Làm sao để giảm rủi ro khi thanh toán T/T

Nhận ra rủi ro đối tác (counterparty risk) mà T/T mang lại – không có ngân hàng đứng ra đảm bảo – Alibaba.com đã xây dựng Trade Assurance như một lớp bảo vệ bổ sung cho các đơn hàng thanh toán qua nền tảng. Trade Assurance cho phép người mua khiếu nại. Bên cạnh đó là được hoàn tiền nếu người bán không giao hàng đúng như thỏa thuận. Đây là lý do đội ngũ tư vấn của Innovative Hub luôn khuyến nghị khách hàng ưu tiên xử lý đơn hàng T/T trong phạm vi bảo vệ của Trade Assurance. Thay vì giao dịch ngoài nền tảng.

LC – phương thức thanh toán quốc tế an toàn nhất theo khung UCP 600

Với LC, ngân hàng phát hành thay mặt người mua cam kết trả tiền cho người bán,. Với điều kiện người bán xuất trình đúng bộ chứng từ theo yêu cầu trong thư tín dụng . Bao gồm invoice, packing list, vận đơn, chứng nhận xuất xứ (C/O)… Toàn bộ quy trình được chuẩn hóa theo UCP 600, bộ quy tắc do ICC ban hành và được ngân hàng trên toàn cầu áp dụng thống nhất.

Ưu điểm lớn nhất của LC là loại bỏ gần như hoàn toàn rủi ro đối tác. Một khi chứng từ hợp lệ được xuất trình. Thì ngân hàng phát hành có nghĩa vụ thanh toán. Bất chấp tình hình tài chính của người mua tại thời điểm đó. Đánh đổi là chi phí (phí mở LC, phí thông báo, phí xác nhận nếu có) và độ phức tạp. Chỉ một sai lệch nhỏ giữa chứng từ và nội dung LC (bất hợp lệ chứng từ – discrepancy) cũng có thể khiến ngân hàng từ chối thanh toán. Buộc hai bên phải đàm phán lại.

Khi nào LC phù hợp nhất? Khi giá trị đơn hàng lớn, hai bên chưa có lịch sử giao dịch. Hoặc thị trường nhập khẩu có rủi ro thể chế/địa chính trị cao. Theo nhận định của Chủ tịch Ủy ban Ngân hàng ICC được GTR trích dẫn, các đội ngũ tài chính doanh nghiệp tinh vi nhất hiện nay dùng đồng thời cả LC và thanh toán mở tài khoản. Và điều chỉnh theo từng thị trường cụ thể. Thay vì áp dụng một phương thức duy nhất cho mọi đối tác.

Rủi ro thực tế của phương thức thanh toán quốc tế: số liệu gian lận và vỡ nợ

Gian lận email doanh nghiệp (BEC) – rủi ro T/T

Rủi ro lớn nhất của T/T không chỉ là đối tác không trả tiền. Mà là gian lận giả mạo hướng dẫn chuyển khoản. Hay được gọi là Business Email Compromise (BEC). Theo Báo cáo tội phạm Internet 2024 của FBI (IC3), tổng thiệt hại do tội phạm mạng được báo cáo trong năm đạt 16,6 tỷ USD. Tức tăng 33% so với năm trước. Riêng BEC gây thiệt hại 2,77 tỷ USD qua 21.442 vụ việc. Đồng thời thiệt hại lũy kế do BEC đã tăng hơn 1.000% kể từ năm 2015. FBI ghi nhận các vụ BEC liên quan đến chuyển khoản quốc tế đã xuất hiện tại hơn 140 quốc gia nhận tiền gian lận. Cho thấy đây là rủi ro mang tính toàn cầu chứ không giới hạn ở một vài thị trường.

Điểm đáng lưu ý: tốc độ phản ứng quyết định khả năng lấy lại tiền. Đội Thu hồi Tài sản của FBI, khi được thông báo kịp thời qua kênh chính thức, có tỷ lệ thành công đóng băng các khoản chuyển khoản BEC gian lận lên tới khoảng 66%. Điều này có nghĩa doanh nghiệp xuất khẩu dùng T/T cần quy trình xác minh thông tin tài khoản nhận tiền qua kênh độc lập. Ví dụ như gọi điện xác nhận (không chỉ dựa vào email) trước mỗi lần chuyển. Và phải báo ngay cho ngân hàng nếu nghi ngờ có sai lệch.

Rủi ro của LC: vẫn thấp, nhưng không bằng không

Dữ liệu ICC Trade Register 2024 cho thấy tỷ lệ vỡ nợ với LC nhập khẩu (import LC) có xu hướng cao hơn LC xuất khẩu. Với mức tăng đáng chú ý ở nhóm khách hàng SME tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Rủi ro với LC vì vậy không nằm ở khả năng ngân hàng phát hành từ chối trả tiền một cách tùy tiện. Mà ở việc bộ chứng từ không khớp hoàn toàn với yêu cầu trong LC. Đây cũng là nguyên nhân phổ biến nhất khiến người bán bị chậm hoặc mất quyền đòi tiền theo LC.

Chọn phương thức thanh toán quốc tế nào khi bán hàng qua Alibaba.com?

Innovative Hub khuyến nghị khách hàng xuất khẩu áp dụng nguyên tắc phân tầng theo giá trị và mức độ tin cậy đối tác:

• Đơn hàng thử nghiệm hoặc giá trị vừa phải, đối tác mới trên Alibaba.com. dùng T/T trong phạm vi bảo vệ của Trade Assurance. Xác minh tài khoản nhận tiền qua kênh độc lập trước khi chuyển.
• Đơn hàng giá trị lớn, hoặc thị trường nhập khẩu có rủi ro địa chính trị / tín dụng cao. ưu tiên LC theo UCP 600. Chuẩn bị bộ chứng từ chặt chẽ để tránh bất hợp lệ.
• Đối tác đã có lịch sử giao dịch ổn định, mức độ tin cậy cao: có thể chuyển dần sang open account với kỳ hạn thanh toán rõ ràng. Để tăng sức cạnh tranh về giá.
• Với mọi phương thức: đưa quy trình xác minh chống gian lận BEC vào quy trình chuẩn. Tức không thay đổi thông tin tài khoản nhận tiền qua email mà không xác nhận lại bằng điện thoại.

Kết luận

Không có phương thức thanh toán quốc tế nào đúng cho mọi giao dịch. T/T thắng về tốc độ và chi phí. Đặc biệt phù hợp với SME khi phần lớn hồ sơ xin tài trợ có bảo lãnh ngân hàng vẫn bị từ chối theo dữ liệu ADB. LC thắng về mức độ an toàn được luật hóa qua UCP 600. Và hiện đang có dấu hiệu quay trở lại trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều bất định. Quyết định đúng đắn nhất là dùng cả hai . Và cũng nên chọn phương thức theo từng thị trường, từng đối tác cụ thể. Nếu bạn thấy bài viết bổ ích, hãy xem thêm các bài viết khác của Innovative Hub nhé!